Х.Хүслэн
Өнгөрсөн оны наадмаар төрийн тэргүүн “Өршөөл үзүүлэх тухай хууль”-ийг санаачлан УИХ-аар батлуулснаас хойш багагүй хугацаа өнгөрөөд байна. Гэтэл өршөөлд хамрагдах учиртай хоригдлууд өнөө хэр торны цаана суусаар байна гэвэл та итгэх үү. Байх байхдаа бүр өчнөөнөөрөө горьдлого тээн шаналж сууна.

Хоригдол Г тэдний нэг. Тэр 2005 онд хүний  биед хүнд гэмтэл учруулж Эрүүгийн хуулийн 96.2-оор 10 жилийн хорих ял авчээ. Хоригдоод жил болсных нь дараа буюу  Их Монгол Улс байгуулагдсаны 800 жилийн ойн үеэр  “Өршөөлийн хууль”  гарч гурван жилийн ял нь хасагдаж зургаан жилийн ялтай үлджээ. 2009 он гэхэд  түүнд гурван жил үлдсэн байлаа. Энэ онд шинэ Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж Ардын хувьсгалын ойн үеэр “Өршөөлийн хууль” гаргажээ. Мань эр уг хуулийн 5.1.1-д дурдсан “Хүнд гэмт хэрэг үйлдэж хорих ял шийтгүүлсэн ялтны эдлээгүй үлдсэн хорих ялаас гурван жилийг хасна” гэсэн заалтаар бараг суллагдах нь гэж битүүхэн баярлаж, гарах өдрөө тоолж сууж. Гэвч арай эрт баярласан байлаа. Улсын Дээд шүүхийн нэг эрхэм шүүгч түүний өмгөөлөгчид нь   “өмнө нь “Өршөөлийн хууль”-д хамрагдсан бол дахин хамрагдах боломжгүй” гэсэн хариу өгөөд горьдлогыг нь тасалж орхижээ. Гэхдээ энэ үгийг ялтан  Г-гийн өмгөөлөгч ганцаараа сонсоогүй. Олон олон хоригдлын эрх ашгийг хамгаалах гэсэн өмгөөлөгчид ийм хариу сонсоод байна. Гэтэл эрхэм шүүгчийн иш татаад байгаа “Өршөөлийн хууль”-д “өмнө нь өршөөгдсөн бол өршөөлийн хуульд дахин хамрагдахгүй” гэсэн агуулгатай нэг ч үг, өгүүлбэр байхгүй. Харин 2009 онд гарсан өршөөл үзүүлэх тухай хуулийн 8.1.5-д “өршөөл үзүүлэх тухай 1991 оны зургаадугаар сарын 21-ний өдрийн хууль, 1996 оны наймдугаар сарын 22-ны өдрийн хууль,  2000 оны долоодугаар сарын 07-ны өдрийн хууль, 2006 оны зургаадугаар сарын 23-ны өдрийн хуулиар өршөөгдсөнөөс хойшхи хугацаанд гэмт хэрэг санаатай үйлдсэн” хүнийг өршөөлд хамруулахгүй байхаар заажээ. Өөрөөр хэлбэл өмнө нь өршөөгдөж шоронгоос гарчихаад дахин хэрэг үйлдэж торны цаана суусан бол өршөөгдөхгүй гэсэн үг. Ийм агуулга дээрх заалтаас ойлгогдож байна. Түүнээс биш өршөөлд хамрагдаж жилээсээ хасуулсан хэрнээ үргэлжлүүлэн ялаа эдэлж байгаа хоригдолд хамаарахаар заалт биш. Зүй нь энэ тохиолдолд хоригдлын үлдсэн жилээс “Өршөөлийн хууль”-ийн заалтад байгаа жилийг хасах ёстой гэж хуульчид үзэж байгаа юм билээ.  Бас нэг зүйлийг нэмж хэлэхэд Эрүүгийн хуулийн 96 дугаар зүйл өршөөлд хамрагдахгүй заалтын жагсаалтад байхгүй.
Улсын дээд шүүхийн энэ тайлбар олон ялтны эрх ашгийг зөрчиж, Улсын дээд шүүхийн статусыг хуулиас өндөрт тавьж байна. Төр хуулиараа өршөөчихөөд байхад Улсын дээд шүүх ялтангуудыг торны цаана байлгах гээд байгаагийн цаад учиг юунд  байна аа. Учир мэдэх хуульч, хуулийн салбарын эрдэмтэн докторууд  хүртэл Дээд шүүхийн энэ тайлбарыг ойлгохгүй толгой сэгсэрч байсныг нуух юун. Учир мэдэх хуульчид байтугай  энгийн иргэн ч төвөггүй ойлгочих зүйл шүү дээ. Нөгөө талаар хууль бол эрхзүйн хамгийн дээд хүчин чадалтай акт. Улсын дээд шүүх хуулийг тайлбарлах л эрхтэй. Түүнээс биш хуулин дээр заасан агуулгыг мушгиж тайлбарлаж болохгүй. Хуулийг тайлбарлаж, хэрэгжүүлэх үүрэгтэй байгууллага ийм сонин, гайхмаар тайлбар хийгээд сууж байж болох уу, Ерөнхийлөгчөө. Дээд шүүх эрхээ хэтрүүлээд байгаа юм биш үү.  Эцэст нь Үндсэн хуульд Улсын дээд шүүхийн эрхийг хэрхэн тодорхойлсныг сонирхуулъя. Эцэг хуульд зааснаар Дээд шүүх хуулиар харьяалуулсан эрүүгийн хэрэг, эрх зүйн маргааныг анхан шатны журмаар хянан шийдвэрлэх, давж заалдах болон хяналтын журмаар доод шатны шүүхийн шийдвэрийг хянан үзэх, хууль, түүнд заасан хүний эрх чөлөөг хамгаалах талаар Үндсэн хуулийн цэц, Улсын ерөнхий прокуророос шилжүүлсэн асуудлыг хянан шийдвэрлэх,  Үндсэн хуулиас бусад хуулийг зөв хэрэглэх талаар албан ёсны тайлбар гаргах эрх, үүрэгтэй байгууллага.
“...Хэрэв Улсын дээд шүүхийн шийдвэр хуульд харшилбал түүнийг Улсын дээд шүүх өөрөө хүчингүй болгоно. Улсын дээд шүүхийн шийдвэр хуульд харшилбал хуулийг дагаж биелүүлнэ” гэсэн заалт бас бий. Шүүхийн тухай хуульд үүнтэй агуулга ижил нэг заалт туссан байдаг. Уг хуулийн 23.8-д “Улсын дээд шүүхийн тайлбар хуульд харшилбал хуулийг дагаж мөрдөнө” гэсэн заалт байгаа. Тэгэхээр Дээд шүүхийн энэ тайлбар буруу байлаа ч хуулийг зөвөөр хэрэгжүүлэх боломж байгаа гэсэн үг. Хэрэг хийчихсэн  ялтанг өмгөөлж байгаа юм биш. Энд нэг л гол асуудал бий. Тэр нь хуулийн хэрэгжилт. Төрийн нэрийн өмнөөс гарсан хуулийг хэн нэг эрхтэн дархтан мушгин гуйвуулж, буруу тайлбарлан, тэрнийх нь төлөө хүний эрх зөрчигдөж байгаа жишээ Азидаа ардчиллын загвараараа гайхагддаг, хүний эрхийг дээдэлсэн хүмүүнлэг ардчилсан Монгол Улсад байна гэж бодохоор нүүр хийх газар олдохгүй байна, эрхэм Ерөнхийлөгч өө.